Uluslararası Konteyner Taşımacılığı: Mersin Limanı Örneği

Abstract

Denizyolu yük taşımacılığı global ticari hayattaki hareketliliğe koşut olarak gelişir. Artan ticaret hareketliliği de denizyollarının en mühim ögesi olan limanları gelişmeye yöneltmektedir. Daha çok yükün daha kısa zaman içinde nakledilmesi, ölçüt ekonomisinin avantajlarından faydalanma çabası, gelişmekte olan kombine taşımacılık imkanlarıyla genişlemiş olan hinterlantlar, aynı hinterlanda hizmette bulunmaya aday birden çok limanın rekabette bulunmasına yol açmıştır. Limanlar arasında gerçekleşen rekabet, limanlar içinde kademelerle ortaya çıkarır. Bu durumun neticesinde, global ölçekte yük taşıyan gemiler, global limanlara, yöresel ölçekte yük taşıyan gemilerse, global limanların beslemiş olduğu yöresel limanlara yönelir. Akdeniz Bölgesi, gelişmekte olan ekonomisiyle ana deniz hattı üstündeki konumuyla mühim bir bölgedir. Akdeniz'de elleçlenmiş olan yük miktarındaki artışa karşı batı Akdeniz limanları yetersizleşmeye başlamaktadır, Doğu Akdeniz limanlarına olan istekte artış olmaktadır. Böyle olunca, ülkemizin de Akdeniz'deki limanlarının gelişmesi, popülerleşen deniz taşımacılığından hisse alması beklenir iken, söz konusu beklentinin yaşama dökülmediği, tersine ülkemizin Akdeniz'de bulunan limanlarının bölgedeki trafikten almış olduğu payların azaldığı saptanmıştır. Farklı bir deyişle, ülkemizin Akdeniz'de yer alan en mühim limanlarından biri olan Mersin Limanı, rakipleriyle iyi bir bircimde rekabette bulunamamaktadır. Söz konusu tespitler ile kurgulanmış olan çalışmamızın amacı, iki probleminin cevabını bulmaktır: Şimdiki yapısıyla yöresel limana görünümündeki Mersin Limanı, Doğu Akdeniz'deki global konteyner limanı ihtiyaçlarını giderebilir mi? Diğer ve buna dayalı olarak, söz konusu olasılık hangi rekabet şartlarının düzeltilmesine dayalıdır? Bu çerçevede bölge planlamacılarının işlevi nedir, nelerdir? Yukarıdaki soruların cevaplarını bulmak üzere Mersin Limanı'yla rakiplerinin rekabet kuvvetleri ele alınmıştır. Mersin Limanı'yla Türkiye'de ve Doğu Akdeniz'deki diğer rakip limanların tüm rekabet ölçütlerinde hangi aşama faal olabileceğini ele almak üzere Swot Analizi metodu tercih edilmiştir. Söz konusu metotla, limanların yaptıkları rekabette etken olduğu belirlenen en mühim dört temel kıstas ve on beş tane alt kıstas uzmanlarca ele alınmıştır. Ele alınan dört temel kıstas: Limanların coğrafi konumu ve fizyolojik imkanları, limanların yönetimleriyle maliyetleri arasında yer almaktadır. Swot Analizinin sonucunda, coğrafi durumla maliyetler kriterleri birbirlerine yakın değerler ile en ağırlıklı ölçütler olarak belirlenmiştir. En mühim alt ölçütlerse, limanların yüklere dayalı hizmetlerden meydana gelen maliyetleriyle liman hinterlandının iktisadi kuvveti şeklinde saptanmıştır. Teme ve alt kıstas ağırlıklandırmasının şıklara yansıması çerçevesinde Port Said'in rekabet kuvveti en yüksek liman olduğu anlaşılmıştır. Mersin de ikinci en önemli ağırlığa sahip olmuştur. Mersin Limanı'nın zayıf bir durumda belirlenen yerler, konteyner istifleme sahasının dar, kombine nakliyatçılık imkanlarının zayıf olması, maliyetlerin arttığı ve potansiyel hinterlandın geniş bulunmasına mukabil söz konusu hinterlandın aslında limana iktisadi ve ticari gelirler temin edememesidir. Saha çalışmasından çıkan neticeler çerçevesinde Mersin Limanı'nın global bir liman olabilmesine yönelik olarak karşılaması ihtiyaç duyulan eksiklerine dönük tavsiyeler çalışmanın sonucunda verilmiştir. Söz konusu tavsiyeler Mersin Limanı'na global liman vizyonu kazanabilmesi için lüzumlu düzenlemelerle rehberlik yapmayı amaçlamaktadır. Anahtar Kelimeler: Denizyolu Taşımacılığı, Liman Trafiği, Konteyner Taşımacılığı, Mersin Limanı, Swot Analizi