Karayolu taşımacılığı optimizasyonu (Veri zarflama analizi ile Mersin ilinde uygulama
Abstract
Lojistik faaliyetler ve bunlara dayalı maliyetler çok önemli bir yer tutmakta ve rekabet gücünün anahtar rolünü üstlenmektedirler. Hammadde temininin ve üretim aşamalarının birbirine çok yakın tutarlarda seyrettiği ticarette, başta nakliye olmak üzere tüm lojistik faaliyetlerin çok iyi yönetilmesi ve maliyet azaltma çabalarında odak noktaya oturtulması uygun bir yaklaşım olacaktır. Bu çalışmada kullanılan Veri Zarflama Analizi (VZA), çok kriterli karar verme yöntemleri arasında son derece yaygın bir kullanım alanı bulmuştur. Her türlü mal ve hizmet üretimi faaliyetleri göz önüne alındığında, artık tek bir girdi kullanarak tek bir çıktı üretimi yapılmadığı görülecektir. Üretim aşamalarının çoklu girdi ve buna mukabil çoklu çıktı ile tanımlandığı günümüzde, karar birimlerinin etkinliklerinin belirlenmesinde kullanılabilecek en uygun yöntemlerden biri de VZA'dır. VZA, farklı ölçü birimleriyle tanımlanan girdi ve çıktıları, ayrı ayrı ağırlıklandırmak ve aynı formülde yer vermek suretiyle hesaplama yapan ve karar birimlerine 0,00 – 1,00 (veya 0 ile 100) arasında skor vererek etkinliklerini hesaplayan bir çok kriterli karar verme yöntemidir. Yöntem ayrıca etkin olmayan karar verme birimlerine referans kümesi sağlamakta ve etkin olabilmeleri için gerekli önerileri de beraberinde ortaya koyabilmektedir. Bu kapsamda çalışmanın birinci bölümünde temel lojistik kavramlara ilave olarak, lojistik maliyetler arasında en önemli yeri oluşturan ve çalışmanın temelini oluşturan taşımacılık ve nakliye sektörü hakkında genel bilgilere yer verilmiştir. İkinci bölümde temel etkinlik modelleri ve bu çalışmanın esası olan VZA yöntemi tanıtılmış, yöntemin uygulama alanları, uygulama aşamaları ile güçlü ve zayıf taraflarından bahsedilmiştir. Son olarak çalışmanın üçüncü bölümünde Türkiye için önemli bir lojistik üs kabul edilebilecek Mersin ilinde faaliyet gösteren nakliye firmalarının, belirlenen temel girdi ve çıktı göstergeleri ele alınarak etkinlikleri hesaplanmış ve bir etkinlik sıralaması oluşturulmuştur. Ölçüm sonrasında tam etkinlik skoru alamayan karar birimleri için, etkinliklerini artırabilmeleri yönünde önerilerde bulunulmuştur.